14 октябрьдә "Мир" кинотеатрында Һинд киносы фестиваленең тантаналы ачылышы булды. Мәдәни программа "Тайм" икенче Россия-Һиндстан бизнес-форумы кысаларында уза һәм җиде картинаны күрсәтүне үз эченә алган, ул тирән психологик драмалардан башлап кешелек турында тәэсирле хикәяләргә кадәр Һиндстанның заманча кинематографиясен күрсәтә.

Ачылу тантанасында хөрмәтле кунаклар: Татарстан Республикасы мәдәният министры Ирада Әюпова, Һиндстанның Казандагы генераль консулы Джейсундхар әфәнде, шулай ук Һиндстаннан кинематографистлар делегациясе катнашты.

Мәдәният министры Ирада Әюпова үзенең сәламләү чыгышында халыклар арасындагы аерым тарихи бәйләнешне билгеләп үтте: "Теләсә нинди совет кешесе өчен Һинд мәдәнияте аның тормышында аерым урын алып тора. Һинд киносы безгә таныш. Әмма хәзер тәкъдим ителәчәк җиде фильм - бөтенләй башка кино. Һиндстан Голливудка каршы торып, үзенең уникаль киноимпериясен булдыра. Һиндстан киносының традицияләрне трансляцияләүдән алып актуаль психологик кинога кадәрге юлы - уникаль үсеш".

Министр фестиваль Һинд сәнгатендә "яңа галәм"не ачу сыман булачагына ышаныч белдерде.

Һиндстанның Генераль консулы Джейсундхар әфәнде кино - сәнгать кенә түгел, ә дөньяны танып белү ысулы, дип ассызыклады: "Кино - башка дөньяга тәрәзә, диләр. Ләкин бу шулай ук Казаннан Һиндстанга туры рейс дип тә өстәр идем. Бу фильмнар аша сез безнең илнең ничек үзгәргәнен һәм кинода да ничек чагылганын күрерсез".

Кичәнең төп вакыйгаларының берсе режиссер Амит Рай белән очрашу булды, ул үзенең "О, моя собака" картинасын тәкъдим итте. Режиссер, Казанга беренче килүенә карамастан, үзен өйдә кебек хис итүен таныды: "Минемчә, руслар һәм индуслар бер үк хисләрне кичерәләр - табигатькә, кешелеккә яратулары уртак. Без бик якын. Минем фильм чын вакыйгаларга һәм шәхси кичерешләргә нигезләнгән. Минем чын мәхәббәт һәм игелек хисләрен җиткерәсем килде".

Шунысы кызык: фильмдагы этләрне режиссер аеруча җентекләп сайлый. Өйрәтелгән токымлы этләр урынына ул характерлы "натураль дворняжка" этләрне эзли. Нәтиҗәдә фильмда үз эте төшә, аны режиссерның гаиләсе алып үстерә, ә төп рольне аның улы башкара.

Фильмда уйнаган режиссерның улы Махи Рай үз тәэсирләре белән уртаклашты: "Минем өчен бу онытылмаслык вакыйга булды. Кино төшерү авыр булмады, чөнки мин этләрне яратам. Аларның күзләренә карау белән, мин аларны тоям, һәм бу мине рухландыра".

Фильмда төп геройның әнисе ролен башкарган актриса Гита Аггарвал Шарма: "Бу хикәя геройлар һәм зур гамәлләр турында түгел. Без гади кешеләр алдында торган тормыш кыенлыкларын җиңәргә көч җитмәү, өметсезлекне күрсәтергә теләдек. Бу кәеф бөтен фильмга үтеп кергән", - дип уртаклаша актриса.

Нәкъ менә шул хистән картинаның төп фәлсәфәсе барлыкка килә, ул аның соңгы фикеренә әверелә: "Ярдәм итә алмасаң, ким дигәндә рәнҗетмә". Бу фраза гына түгел, ә кино төшерү тәмамланганнан соң командага килгән нәтиҗә. Иҗат итүчеләр тамашачыны гади кешелеккә өндиләр: әгәр сез игелеккә сәләтле булмасагыз, ким дигәндә зыян китермәскә тырышыгыз. Мөгаен, моны этләрдән өйрәнергә кирәктер, чөнки аларның кешегә карата ачыклыгы һәм ихласлыгы бар.

Режиссер Амит Рай моңа кадәр Һиндстанда да әйтмәгән кызыклы бер фактны ачты. "О, минем этем" - чикләнгән бюджет белән төшерелгән авторның бәйсез киносы булганга, кино төшерү төркеменә төрле могҗизалар уйлап табырга туры килә.

Иң динамик күренешләрнең берсендә этләр машина артыннан йөгерәләр. Кыйммәтле графика кулланмыйча хайваннарның табигый тәртибенә ирешү өчен, команда ит белән "тутырылган" ике ашыгыч ярдәм машинасын куллана. 15 көн дәвамында кино экипажы урам этләрен ашата, аларны ашыгыч ярдәм машинасы барлыкка килү белән тәм-томнар вәгъдә ителә дип күнектерәләр. 16 нчы көнне, этләр машиналарга өйрәнеп бетәләр һәм шул вакытта искиткеч эпизод төшерелә.

"Зита и Гита" кебек легендар фильмнарны карап үскән тамашачылар Һинд киносы юнәлешенең никадәр нык үзгәргәнен искәртәләр. Әгәр элек җәберләнгән гүзәлләрнең көрәше һәм гаделлек бәйрәме турында хикәяләр игътибар үзәгендә булса, бүген кино чын социаль проблемаларның көзгесенә әйләнгән. Кеше урлау, хайваннарга рәхимсез мөгамәлә күрсәтү, полиция эше - бу темалар хәзер ачык күтәрелә.

Ни өчен мондый кискен темалар эшенең үзәгендә тора дигән сорауга режиссер Амит Рай турыдан-туры болай дип җавап бирә: "Бу проблемалар җәмгыятьтә бар, шуңа күрә фильм да барлыкка килде. Без аларга беренче тапкыр шундый дәрәҗәдә игътибар җәлеп итәбез, чөнки моңа кадәр бу турыда бер дә сөйләмәдек. Полиция һәм хөкүмәткә бу темалар никадәр нәтиҗәле тәэсир итүен әйтү кыен, ләкин бу турыда сөйләшергә кирәк. Кино безнең тирәдә булган вакыйгаларны яктыртырга тиеш".

Кинофестиваль программасы кысаларында тамашачыларга шулай ук танылган Һиндстан режиссеры Паттабхирамая Шешадри тәкъдим иткән "Рубиновый кубик" фильмы күрсәтелде. Аның 25 еллык карьерасы һәм 14 сәнгать картинасы бар. "Рубинлы кубик" фильмының исеме икеләтә мәгънәгә ия. Режиссер үзе аңлатканча, картинаның төп герое Руби исемле, һәм бу исем лентаның бөтен фәлсәфи концепциясен аңлау ачкычы була. "Руби" легендар табышмак - Рубик кубы белән туры килә, ул фильмда кеше тормышының төп метафорасы булып тора. "Тормыш - Рубик кубы, - ди Шешадри. - Бу табышмак, бу катлаулы пазл. Әгәр дә без түзсәк, якларны дөрес чагыштырырга өйрәнсәк, ахыр чиктә якты, төсле һәм гармонияле рәсем алырбыз".

Фильмның төп темасы - Һинд гаиләсенең трансформациясе. Традицион рәвештә Һиндстанда зур, күп буынлы гаиләләрнең бәйләнешләре көчле булган, анда нәселнең һәр әгъзасы башкалар белән нык бәйләнгән булган. Ләкин бүген ил "гаилә үзәге" (әни, әти һәм балалар) моделенә күчүне кичерә, һәм бу процесс авыр социаль үзгәрешләр белән бергә бара.

Режиссер катлаулы сораулар куя: ни өчен, элегрәк гаиләләр 30-50 елга төзелгән булса һәм какшамас дип саналса, бүген аерылышулар статистикасы нык үсә? Кешеләр мөстәкыйль, ләкин ялгыз, ә эчке халәте нинди?

Казанда Һинд киносы фестивале 17 октябрьгә кадәр дәвам итәчәк. Барлык кызыксынучыларны Һинд мәдәнияте атмосферасына керергә чакырабыз.