6 апрельдә "Мир" кинотеатры тамашачылары Bosfor Pictures киностудиясенең режиссер Антон Мамыкинның «Космос засыпает» дигән яңа фильмын күрделәр.

Ненец автономияле округының Заполярный районындагы матур, ләкин кырыс табигатьле Шойна авылында төшерелгән әлеге фильм «Дух огня» һәм «Окно в Европу» фестивальләрендә танылу яулый. Кино тәнкыйтьчесе Әдилә Хәйбуллина режиссер куйган образлар һәм мәгънәләр турында фикер алышырга һәм аңларга ярдәм итте.

«Космос засыпает» Bosfor Picturesның Байбулат Байтуллинның «Бери да помни» («Ядәч! Исeмдә!») һәм Сергей Малкинның «Здесь был Юра» кебек картиналарыннан тыш чыгарылган өченче әсәре. Әдилә Хәйбуллина фикеренчә, яңа тасма хәзерге яшь Россия кинематографиясенең күренекле мисалы булып тора. Ул билгеләп үткәнчә, яңа режиссерлар танылып кына килә, ләкин шул ук вакытта булган мөмкинлекләрне оста куллана да беләләр. Гадәттә алар, яшь һәм энергияле иҗатчылар, замандашлары турында тамашачыга туры килерлек фильмнар ясыйлар. Мондый картиналарның мөһим компоненты - кино төшерү урыны атмосферасына тирән чуму һәм кинематографиянең заманча стилен оста куллану.

Тәнкыйтьче әйтүенчә, «Космос засыпает»ның төп темасы - хыял темасы. Ул картинаның аңлаешсызлыкка, тылсымга һәм чынбарлыкка каршы дәгъвалар тудырырга мөмкинлеген алдан күрә, ләкин авторларның бурычы нәкъ менә шул булуын ассызыклый. Атмосфераны булдыруда Шойна пейзажлары, аерым алганда, гаҗәеп кояш баешы аеруча зур роль уйный.

Әдилә Хәйбуллина билгеләп үткәнчә, бу матурлык һәм атмосфера Марк Эйдельштейнның яхшы актерлык уенында саклана. "Аның яшәвендә искиткеч ысул бар, ниндидер шартларга охшаш", - дип уртаклашты тәнкыйтьче. Ул аны чын актер итеп тасвирлады, аның уены техникага гына түгел, ә табигый хисләргә, форма һәм жанрны аңларга, шулай ук хикәя сөйләү сәләтенә дә нигезләнә. Эйдельштейн, аның сүзләренчә, "сценарийны укый бара һәм аңа органик рәвештә кертелә" кебек.

Фильмның музыкаль озатылышы да аерым игътибарга лаек. Хәйбуллина сүзләренчә, музыка фильмда шунда ук түгел, ә беренче өчтән бер өлеше ахырында гына барлыкка килә, әкренләп көчәя, аннары хикәя белән гармонияле кушыла, ишетелми дә диярлек. Нәкъ менә музыка барлыкка килү белән сихри реализм жанры кертелә, тәнкыйтьче билгеләп үткәнчә, ул картинаны "яхшы партитура" белән баета.

Әдилә Хәйбуллина фикеренчә, тылсымлы реализм тамашачыны мәсәлдәге кебек төгәл аңлатмалар эзләү ихтыяҗыннан азат итә. Режиссер, мәсәлән, геройларны уңышлы өйрәнүче һәм ракеталар төзүче дөньяга күчереп, тагын да юанычлырак финал сайлый алыр иде, ләкин геройның әнисе авылда кала. Шуңа күрә, авторның ниятенә туры китереп, геройлар да Шойнада кала.

Шуңа да карамастан, тамашачыларның сүзләренчә, фильмның ахыры уңай кабул ителә. Йортны яңа урынга күчерү алар өчен якты киләчәккә өмет символы булды. "Космос засыпает" аңлатмалар өчен киң мәйдан бирә, һәр тамашачыга анда үз мәгънәсен табарга мөмкинлек ача.

Фильм киң прокатка чыкты, һәм, Әдилә Хәйбуллина ассызыклаганча, аны иң яхшысы зур экраннан карау. Менә шулай гына искиткеч пейзажларны, диңгезнең көчен һәм кояш баешының матурлыгын тулысынча бәяләргә, шулай ук режиссер Антон Мамыкин куйган мәгънәләргә тирәнрәк үтеп керергә мөмкин.